اخبار جعلی و مزخرف واتساپ و اهمیت سواد رسانه ای

از آن جایی که در طی 3 سال اخیر به دلیل اعمال فیلترینگ گسترده بر تلگرام اکثرا به استفاده از واتساپ روی آورده اند،به ذهنم رسید که اشکالات واتساپ را اینجا بگویم و تا می توانم مورد آماج حملات قرار دهم.البته ایرادات و باگ های فنی و نرم افزاری واتساپ را همگی می دانیم و احتیاجی به توضیح درباره آن نیست.چون تا جایی که همه کاربران و سایت ها توانسته اند انواع مقالات را در این باره در گوگل و اینترنت به نگارش در آورده اند.

 

خب حالا چرا واتساپ؟تلگرام هم مزخرف و چرند و پرند زیاد دارد و هنوز هم خیلی ها استفاده می کنند اما به نظر می رسد که تعداد زیادی از گروه های فامیلی و خانوادگی و دوستانه ترجیح می دهند به دلیل سهولت دسترسی به واتساپ بیشتر در این اپلیکیشن فعالیت کنند و مطالب مختلف را فوروارد (بازنشر)کنند.در گروه هایی که اکثرا هستیم پیام های تکراری و بدون منبع مشخص و عمدتا غرض ورزانه زیاد مشاهده می کنیم.بنا به اقتضای دغدغه جامعه هم این پیام ها عوض می شوند و هر بار موضوع جدیدی  به اصطلاح ترند می شود.

 

این روزها باز هم ویدیوهایی چه ایرانی و چه خارجی باز نشر می شوند که در آنها زدن واکسن کرونا را به شدت نهی می کنند و از خطرات وحشتناک آن می گویند.خود من شخصا شاهد این بوده ام که در یک جمع مجازی ای که افراد تحصیل کرده و با اطلاع زیاد هستند این دست مطالب را زیاد فوروارد می کنند.جالب اینجاست که این افراد تا جایی که می دانم پروتکل ها را هم زیاد جدی نمی گیرند و هنوز دورهمی های خانوادگی و بدون ماسک خود را برگزار می کنند.از طرفی نسبت به زدن واکسن هم به شدت هشدار می دهند!یعنی نه پروتکل ها را رعایت می کنند و نه اعتقادی به واکسن دارند.تا جایی که اطلاع دارم بعضی از اقوام نزدیک این دوستان هم قبلا کرونا گرفته اند و شدت آن هم کمی سخت بوده است.

 

باز هم می گویم این افراد تحصیل کرده هستند و این گونه فکر می کنند.دیگر شما ببینید که دیگران نوعی چه هستند!خیلی مهم است که وقتی می خواهیم پیامی را در واتساپ یا سایر پیام رسان ها فوروارد کنیم به منبع پیام توجه کنیم.من فکر می کنم که میزان مطالعه حتی در میان افراد با تحصیلات بالا هم بسیار اندک است.متاسفانه شاهد این بوده ام که این افراد هم در نشر پیام ها مثل عوام و بعضا افراد بی سواد عمل می کنند.خودم هم تا حدی از این قاعده مستثنی نیستم.چه بسیار پیام هایی که وقتی به دستم رسیده از سر جوگیری و هیجان زدگی برای گروه های خانوادگی و دوستانه فرستاده ام.

 

اگر می خواهید بدانید که  آیا پیامی که در قالب محتوای متنی یا صوتی و ویدیویی به دستتان می رسد منبع معتبر و مستندی دارد یا خیر لازم است که نکات زیر را در نظر داشته باشید:

توجه::ادامه مطلب(14 مورد ذیل و نتیجه گیری)  از کانال تلگرامی دکتر مجتبی لشگر بلوکی نقل شده است.

◾️ اولین تست؛ منبع (رفرنس): آیا منبع معتبر دارد؟ این مطلب یا ادعا بر چه مبنایی است و از کجا چنین حرفی درآمده؟

◾️کل ماجرا یا یک قطعه فیلم و تکه عکس: یک عکس همان قدر که به اندازه‌ هزار خط نوشته حرف دارد می تواند هزار داستان تخیلی نیز درست کند. زاویه‌ خاص فیلمبرداری، مشخص نبودن اتفاقات قبل و بعد از آن تکه‌ جدا شده از فیلم، ربط دادن عکس به مطلب نامرتبط، دستکاری عکس و فیلم (فتوشاپ) و … فرصت را برای داستان‌ سازی تخیلی ایجاد می‌کند. مثلا عکس کودکی که مار داخل سرش است.بعضی اصلا از روی یک عکس مخدوش، شروع می کنند و یک خبر می سازند!

◾️اعلام زمان‌های نسبی به جای ذکر تاریخ مشخص: یک‌ساعت پیش، دیشب، به تازگی، از فردا، آخرین دستاوردها و … برای مثال بیش از سه سال است که شایعه‌ «به تازگی گوگل برای تغییر نام خلیج فارس رای‌گیری اینترنتی گذاشته». یا «آخرین تحقیقات دانشمندان ژاپنی…» به طور مرتب پخش می شود.

◾️دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا: عباراتی که نشان می‌دهد رازی مخوف یا سندی فوق‌محرمانه کشف شده: شرکت‌های دارویی برای کم نشدن سودشان نمی گذارند شما بدانید لیمو همه بیماری های لاعلاج را درمان میکند! یا نامه‌ی فوق‌ محرمانه و مسقیم درباره‌ زلزله‌ تهران!

◾️جملات خبری شبه علمی اما مبهم: دانشمندان [سریع بپرسید کدام دانشمندان؟] کشف کرده‌اند که خوردن کره در ساعت ۱۲ ظهر باعث …. کدام پژوهش؟ چه سالی؟ نتایج آن در کدام نشریه علمی منتشر شده؟ نمونه آماری چند نفر بوده است؟

◾️آدم های بدون نام: هر جا شنیدید که گفته شد «کارشناسان معتقدند» یا «به گزارش شاهدان عینی» رد نکنید اما شک کنید.

◾️ارجاع دروغین خبرهای ناشنیده به خبرگزاری‌های بسیار مشهور و معتبر برای اعتبار بخشی به مطلب: در اینگونه مطالب به صورت خیلی کلی نوشته میشود منبع: سی.ان.ان یا بی.بی.سی. یا پلیس فتا. یا ارجاع به منابع غیرواقعی با اسمهای عجیب و غریب و پر ابهت: شبکه‌ خبری Alien News فرانسه، شبکه آزادنگاران بدون مرز، تیم تحقیقاتی دکتر چوانگ در مرکز توکیو!

◾️تحریک شدید احساسات از طریق اغراق در داستان‌های غم‌انگیز، عکس‌های دلخراش، تحریک حس وطن‌ پرستی یا اعتقادات مذهبی و… نشانه اولیه برای دروغ بودن است.

◾️عدم ارتباط منطقی و تخصصی منبع با متن: مثلا رئیس مرکز «قلب» ژاپن گفته است سیگنال موبایل برای «مغز» مضر است!

◾️اینترنت و گوگل منبع نیستند! اینها ابزارهای جستجو هستند. هر چیزی در آن پیدا شود درست نیست حتی اگر صد جا تکرار شده باشد. انگلیسی بودن یک مطلب هم به معنی معتبر بودنش نیست! انگلیسی زبان ها هم به اندازه ما استعداد گول خوردن دارند.

◾️«آیا می دانید»ها! نادانسته‌های کوچک و سطحی جهان آنقدر زیاد است که تشخیص راست بودنشان بسیار مشکل است. زیاد آن‌ها را باور نکنید. حتی اگر هم راست باشند تغییری در زندگی شما ایجاد نمی کنند.

◾️شاهدان غیبی! همه ما افرادی را دیده‌ایم که در دفاع از یک ادعای عجیب می گویند: «یکی از دوستانم با چشم خودش دیده!». برای احترام به شعور خودمان هم که شده درخواست کنیم با آن شخص سوم گفتگو کنیم.

◾️شیوه‌ نگارش و سطح علمی‌ بودن: اشتباه املایی و نگارش شتاب زده و غیرحرفه‌ای هم نشانه خوبی است.

◾️زیبایی مساوی صحت نیست: داشتن عکس‌ها و ظاهر گرافیکی زیبا یا تدوین یک ویدئوی حرفه‌ای دلیلی برای درست بودن آن نیست. بسیار دیده شده برای مطالب به درد نخور، تصاویر گرافیکی زیبا یا حتی ویدئو ساخته اند و افراد فریب ظاهر آن را خورده اند.

⭕️تجویز راهبردی

▫️ برای وقت خود ارزش قائل باشیم و اصولا به هر چیزی گوش نکنیم و مطالبی را بخوانیم که فکر می کنیم هم درست هستند و هم مفید.

▫️ برای شعور خود ارزش قائل باشیم و اجازه ندهیم دیگران هر ادعای غلطی را به ما بفروشند.

▫️ برای زمان و شعور جمعی نیز ارزش قائل باشیم و سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی را توسعه دهیم. در کتاب استراتژی توسعه ایران (لینک دانلود) گفته شده برای تربیت نسل توسعه آفرین، باید به تفکر انتقادی مجهز شویم تا در مقابل زودپذیری، تلقین پذیری، القاء پذیری، خرافه پرستی، فرمان برداری، شخصیت پرستی و تقلید و سلطه گری و سلطه پذیری بایستیم.